عمارت ها

عمارت چهار برج :
عمارت چهاربرج اروميه ساختمان بزرگي است كه به دستور رضا قلي خان بيگلربيگي ( فرزند موسي خان) بنا شده است . چهار برج ساختمان بزرگي بوده كه چهارگوشه آن ، برج ساخته شده است داراي اتاق هاي مزين متعددي است تا قسمتهاي اندروني و بيروني ، تالارهايي متعدد و حمام مخصوص بود كه چند خانوار مي توانستند در آنجا زندگي كنند . در اين عمارت از كريم خان زند و فتحعلي شاه قاجار پذيرايي شده است .
تالارهاي آن با نقاشي آبرنگ به وسيله نقاشي هنرمند اروميه الله وردي خان تزئين شده است . علي محمد باب ( روحاني فرقه كذايي بهاييت ) نيز چند روزي در آن زنداني بود . روحانيون اروميه براي مقابله با فرقه بهاييت اين بنا را تخريب نموده اند و ساختمان فعلي مهديه اروميه در محل عمارت چهار برج بنا شده است .

كاروانسراي شركت نفت:
اين كاروانسرا در داخل شهرستان اروميه ، چهار راه وليعصر بطرف جاده سلماس قرار دارد . قدمت آن حدوداً به اواخر قاجار و اوايل دوره پهلوي مي رسد . ديوارهاي جانبي اين بنا از سنگ تشكيل شده است كه از آزاره به بالا طاق پوششي آن از آجر بوده است . اين بنا از اتاقهاي جداگانه اي كه با يك در ، از داخل بهم وصل هستند ، تشكيل شده است . اين اتاقها داراي حوضهاي زيبايي هستند و مصالح اصلي بنا سنگ و آجر مي باشد ، نماي داخلي و خارجي اين بنا از آجر ساخته شده است و سقف اين كاروانسرا در قسمت هايي كه اتاق هاي بزرگ دارند بصورت قوسي شكل است .
درهاي اين بنا داراي سقف هلالي است كه پايه هاي آن سنگي مي باشند . اين بنا در حال حاضر بعنوان تعميرگاه استفاده مي شود كه البته متناظر با هدف ساخت اوليه كه به منظور كاروانسرا احداث شده بود نيست .

حمام های قدیمی

آخوند :
حمام آخوند در شهرستان اروميه در داخل بازار قديمي در راسته حاج ميرزا حسين آقا قرار گرفته است كه متعلق به دوره قاجاريه است . بنا پلان منظم ندارد . كف حمام در حدود 80/2 متر از كف بازار پايين تر است . اين بنا دو گنبد مركزي دارد كه يكي از گنبدها براي گرمخانه ديگري براي رختكن طراحي شده است . پي هاي بنا از سنگ لاشه و ملات بينشان ماسه و آهك است . قوس هاي بكار رفته در نماي داخلي بنا از نوع شاخ بزي است . حمام آخوند همان كاربري زمان ساختش يعني استفاده بعنوان « گرمابه » را دارد و محل خزينه آب سرد قديم امروز به محل دوش تبديل شده است . حمام تزئين خاصي ندارد . آجرهاي بكار رفته در بنا آجرهايي به ابعاد 20*20 سانتي متر و ملات بين آنها گچ دست كوب مي باشد.
با توجه به اينكه اين حمام در سال 1366 هـ . ش بر اثر حمله هواپيماهاي عراقي تخريب شده بود تعميراتي در آن صورت گرفته است كه البته بر اساس معماري قديمي اصلاح شده است و در حال حاضر بعنوان گرمابه عمومي مورد استفاده قرار ميگيرد .

حمام قراچه :
حمام قراچه در بين بافت قديمي بازار اروميه ما بين راسته كوزه فروشان و خيابان عسگرآبادي قرار گرفته است ، بطوريكه ذكر شد اين حمام كه ورودي ‌آن در راسته كوزه فروشان قرار دارد در ضلع غربي مجموعه بازار واقع شده است . طبق مندرجات كتب تاريخي اين حمام در زمان حكومت نادرشاه محمود وجود داشته است و از نظر فرم طاق و كتيبه و تكنيك ساخت بيانگر معماري اوايل زنديه يا صفويه مي باشد ، ورودي حمام از بازار كوزه فروشان منشعب مي شود . اين حمام مانند ساير حمامهاي قديمي پايين تر از كف كوچه ساخته شده است . با توجه به اينكه هم اكنون مورد استفاده مي باشد حمام نسبتاً سالم بوده و در صورت نياز با تعميرات موضعي از قسمت هاي آسيب ديده آن مي توان رفع خطر نمود . به هر صورت با توجه به پلان حمام براحتي مي توان به خصوصيات اين گرمابه آشنا شد . حمام فاقد تزئينات و آرايش بوده و تمام بدنه داخلي آن با اندود گچ و آهك و كاشي هاي جديد پوشانيده شده است و هيچ نوع تزئينات قديمي در ظاهر ندارد ، مگر اينكه در لايه برداري به تشابه هايي از آرايش هاي اوليه حمام برخورد شود . نادر شاه افشار در همين حمام بود كه در هنگام استحمام شبانه با شنيدن صداهاي محافظان نسبت به محمد كريم خان بيگلر بيگي بدگمان شد و دستور داد كه در همان رختكن حمام او را احضار كردند و از دو چشمش نابينا كردند .

حمام خان :
اين حمام بوسيله سردار باني مسجد سردار نزديك مسجد ساخته شده بود كه بعد از كودتاي رضاشاه و خيابان كشي شهر تخريب گرديده است و به جاي آن پاساژي بنا گرديده كه امروزه به نام پاساژ « ورهرام » معروف است .
حمام هاي علي شهيد ، قوشالار ، قائم ، علي مصطفي و حاجي فتح ا... از ديگر حمام هاي تاريخي اروميه هستند كه همگي آنها در داخل بازار قديمي اروميه بنا گرديده اند و قدمتشان به دوران قاجاريه مي رسد ، اما هيچ كدام از آنها در فهرست آثار تاريخي ثبت نشده اند .